Dr Željko Kojadinović — NEUROHIRURGIJA I LEČENJE BOLA
Dr Zeljko Kojadinovic — Pain Treatment & Neurosurgery
Autor: Dr sci. med. Željko Kojadinović, neurohirurg i specijalista za lečenje bola
Medicinski sadržaj ažuriran: maj 2026.
Pre nego nas kontaktirate molimo Vas pročitajte našu Politiku privatnosti i Uslove korišćenja.
Da li ste u bolu?
Ovde možete da zakažete konsultacije
Tražite brz savet od stručnjaka >> online konsultacije
Kome je namenjena ova strana
Ova strana namenjena je pacijentima kod kojih je nakon operacije ostao prisutan bol ili se bol pojavio tek nakon hirurške intervencije (npr. u trbuhu, dojci, grudnom košu, na kičmi) i traje značajno duže od očekivanog perioda zarastanja (najčešće duže od 3 meseca).
Bol često traje zato što pravi generator bola nastao nakon operacije nije precizno identifikovan ili lečen — na primer oštećenje nerva, iritacija ožiljnim tkivom ili poremećaj biomehanike nastao nakon operacije. Zbog toga brojna snimanja i terapije usmerene samo na operisani organ često ne dovode do poboljšanja.
Kada se precizno utvrdi koja anatomska struktura izaziva bol, kod velikog broja pacijenata moguće je postići značajno poboljšanje kombinacijom lekova, blokada nerava, intervencionalnih procedura i terapije doprinosećih faktora.
Opšte o postoperativnom bolu
Kod mnogih pacijenata bol nakon operacije traje mesecima, a nekada je veoma sličan ili gotovo identičan bolu koji je postojao i pre operacije. Primeri uključuju bol nakon operacije žučne kese, operacije diskus hernije, operacije dojke, operacije grudnog koša ili operacije preponske kile.
Uzrok može biti povratak osnovne bolesti, ali u mnogim slučajevima sama operacija može izazvati novi mišićno-koštani ili neuropatski bol koji imitira prethodnu bolest. Čak i manji hirurški rez ili laparoskopska procedura nekada mogu dovesti do iritacije ili oštećenja obližnjeg nerva, mišića, fascije ili ligamenta.
To može izazvati:
- zapaljenje,
- mišićni spazam,
- pritisak ožiljnog tkiva na nerv,
- neuropatske promene,
- ili razvoj hroničnog bolnog sindroma.
Ako se to ne prepozna, pacijenti često prolaze kroz brojna ponovljena snimanja — MR, CT ili ultrazvuk — pa čak i nepotrebne ponovne operacije. Ipak, u velikom broju slučajeva ove promene se ne mogu jasno videti na standardnim snimcima.
Zašto bol nakon operacije nekada traje uprkos normalnim nalazima
Kod mnogih pacijenata kontrolni pregledi i snimanja ne pokazuju povratak osnovne bolesti, ali bol i dalje traje. To ne znači da bol nije stvaran, već da pravi generator bola nije identifikovan.
Kod hroničnog postoperativnog bola najvažnije je utvrditi:
- koja anatomska struktura predstavlja glavni generator bola,
- kakav patološki proces od gore navedenih postoji u toj strukturi,
- i koji dodatni faktori održavaju bolni sindrom.
Faktori koji mogu održavati hronični bol nakon operacije
Uspešno lečenje postoperativnog bola ne podrazumeva samo terapiju osnovnog oštećenja nerva ili ožiljka, već i razumevanje šireg neurološkog i sistemskog konteksta u kome bol traje i održava se.
Faktori koji mogu doprineti održavanju bola uključuju:
- ožiljne priraslice i mehaničku iritaciju nerva,
- povećanu osetljivost nervnog sistema na bol (centralnu senzitivizaciju),
- poremećaj sna i hronični ciklus bola,
- psihofizički stres i pojačanu nervnu reaktivnost,
- dugotrajnu smanjenu fizičku aktivnost i dekondicioniranost,
- poremećaje posture i biomehanike pokreta nakon operacije,
- metaboličke poremećaje i hronična zapaljenska stanja,
- proinflamatornu ishranu,
- nedostatak vitamina D, vitamina B12, magnezijuma ili gvoždja,
- poremećaje povezane sa vitaminom B6,
- dijabetes, bolesti štitaste žlezde i druge hronične bolesti.
Najbolji rezultati postižu se kombinacijom terapije glavnog izvora bola i istovremenog rešavanja faktora koji održavaju povećanu osetljivost nervnog sistema i iritaciju operisanog područja.
U nastavku su navedeni najčešći sindromi postoperativnog bola
Sindrom bola nakon torakotomije
Javlja se nakon operacija grudnog koša. Najčešće nastaje usled iritacije ili oštećenja interkostalnih nerava. Bol je obično žareći, probadajući ili se širi duž rebara, a nekada može imitirati bol porekla srca ili pluća.
Sindrom bola nakon mastektomije
Nakon operacije dojke bol je najčešće posledica oštećenja interkostobrahijalnog nerva ili manjih kožnih nerava zarobljenih u ožiljku. Bol se često širi prema pazuhu i unutrašnjoj strani nadlaktice i opisuje se kao:
- pečenje,
- pulsiranje,
- probadanje,
- ili „strujni udari“.
Sindrom bola nakon operacije žučne kese (postholecistektomijski bolni sindrom)
Bol može trajati i nakon uklanjanja žučne kese čak i kada snimanja ne pokazuju abnormalnosti. Često se radi o iritaciji interkostalnih nerava T7–T9 ili grana celijačnog pleksusa.
Pacijent bol često doživljava kao bol porekla jetre ili želuca, iako je zapravo neuropatskog porekla.
Bol nakon operacije preponske kile
Hronični bol u preponi relativno je čest nakon operacije kile. Najčešće su zahvaćeni:
- ilioingvinalni,
- iliohipogastrični,
- i genitofemoralni nerv.
Bol može ostati lokalizovan u preponi ili se širiti prema genitalnoj regiji i unutrašnjoj strani butine.
Sindrom bola nakon sternotomije
Nakon operacija srca kroz sternotomiju bol nekada može trajati veoma dugo. Najčešće se radi o iritaciji:
- interkostalnih nerava,
- supraklavikularnih nerava,
- ili stvaranju neuroma u predelu grudne kosti.
Bol može biti tup ili žareći i često se pojačava pri disanju ili pokretima ruku.
Sindrom bola nakon operacije kičme (postlaminektomijski sindrom)
Kod dela pacijenata nakon operacije kičme razvija se hronični bol zbog:
- iritacije korena spinalnih nerava,
- ožiljne fibroze,
- ili mišićno-fascijalnih izvora bola.
Bol može ostati lokalizovan u ledjima ili se širiti niz nogu kao radikularni bol.
Sindrom bola nakon histerektomije i orhidektomije
Hronični bol u karlici može se javiti nakon ginekoloških ili uroloških operacija. Najčešće su zahvaćeni:
- pudendalni,
- ilioingvinalni,
- i iliohipogastrični nerv.
Bol je neuropatskog karaktera i lokalizovan je u karlici, preponi ili genitalnoj regiji.
Sindrom bola nakon carskog reza
Hronični bol u donjem delu stomaka može trajati nakon carskog reza, najčešće zbog oštećenja ilioingvinalnog i iliohipogastričnog nerva.
Bol je obično:
- probadajući,
- žareći,
- ili lokalizovan oko operativnog ožiljka.
Sindrom bola nakon amputacije (fantomski bol i neuromski bol)
Nakon amputacije ekstremiteta pacijenti često osećaju bol u delu tela koji više ne postoji.
Ovaj bol nastaje kombinacijom:
- stvaranja neuroma na mestu presečenog nerva,
- i povećane osetljivosti nervnog sistema na bol.
Tegobe mogu biti veoma jake i opisivati se kao:
- električni udari,
- probadanje,
- pulsiranje,
- ili osećaj „prisustva“ amputiranog ekstremiteta.
Ukoliko postoji višemesečni bol nakon operacija potrebno je shvatiti njegove uzroke jer se ne leče svi na isti način. To se uspešno može postići video konsultacijama.
Odgovori na pitanja u vezi načina izvodjenja i uspeha video konsultacija .
Šematsko objašnjenje video konsultacije
Javite se!
Kliknite ispod kako biste nas kontaktirali putem Vibera ili WhatsApp-a i zakazali vašu konsultaciju.
Konsultacija se sprovodi uz prethodno najavljivanje na mail, ili porukom na WhatsApp ili Viber. Pozivi nisu aktivni.
Kontaktirajte putem Vibera
Pre nego nas kontaktirate molimo Vas pročitajte našu Politiku privatnosti i Uslove korišćenja.
Najčešća pitanja o postoperativnom bolu
Da li je normalno da bol traje mesecima nakon operacije?
Blagi bol tokom zarastanja je očekivan, ali bol koji traje duže od nekoliko meseci zahteva dodatnu procenu. Tada se mora razmotriti da li postoji oštećenje nerva, iritacija ožiljnim tkivom, mišićno-fascijalni bol, biomehanički poremećaj ili centralna senzitivizacija. Dugotrajan bol ne treba automatski pripisati „normalnom oporavku“. Kod nekih pacijenata osnovna operacija bude tehnički uspešna, ali nervni sistem i okolna tkiva nastavljaju da šalju bolne signale. Zato je važno razlikovati očekivano postoperativno zarastanje od hroničnog postoperativnog bolnog sindroma.
Zašto imam bol iako su MR, CT i ultrazvuk normalni?
Standardna snimanja često ne prikazuju male nerve, neurome, ožiljne priraslice ili funkcionalne poremećaje tkiva oko operativnog reza. Zato pacijent može imati jak neuropatski ili mišićno-fascijalni bol iako kontrolni nalazi ne pokazuju povratak osnovne bolesti. U takvim slučajevima presudna je analiza tačne lokalizacije, karaktera i provokacije bola. Uredan nalaz ne znači da bol nije stvaran niti da je oporavak nužno uredan. Snimci su odlični za velike anatomske promene, ali često ne prikazuju procese koji održavaju hronični postoperativni bol.
Može li operacija sama izazvati novi neuropatski bol?
Može. Čak i tehnički uspešna operacija može dovesti do iritacije ili oštećenja malih kožnih, interkostalnih, ilioingvinalnih, iliohipogastričnih ili drugih perifernih nerava. Tada bol nije nužno znak da se osnovna bolest vratila, već može predstavljati novi postoperativni neuropatski bol koji se leči drugačije. Nerv može biti istegnut, zarobljen ožiljkom, presečen ili postati preosetljiv tokom zarastanja. Upravo zato deo pacijenata razvije potpuno novi bolni sindrom iako je operacija rešila prvobitni problem.
Kako prepoznati da li je bol neuropatskog porekla?
Neuropatski bol se često opisuje kao pečenje, žarenje, probadanje, trnjenje, strujni udari ili preosetljivost kože na dodir. Može se širiti duž poznatog toka nerva i često ne reaguje dobro na obične analgetike. Ako bol prati ožiljak ili se javlja u jasno ograničenoj zoni kože, treba razmotriti oštećenje ili iritaciju nerva. Dodatni tragovi mogu biti utrnulost, osećaj hladnoće, bol pri dodiru odeće ili izrazita osetljivost kože. Upravo način na koji se bol ponaša često govori više od samog snimka.
Može li ožiljak nakon operacije izazivati bol?
Da. Ožiljno tkivo može mehanički iritirati nerv, ograničiti pokretljivost fascije ili stvoriti lokalni bolni generator oko operativnog reza. Kod nekih pacijenata bol je najjači upravo na pritisak oko ožiljka ili se širi u zonu koju inerviše oštećeni nerv. Takav bol često zahteva ciljanu terapiju, a ne samo opšte lekove protiv bolova. Problem nije samo „vidljiv ožiljak“, već način na koji se ožiljno tkivo ponaša u odnosu na nerv, fasciju i pokret okolnih struktura.
Zašto se mišljenja lekara nekada razlikuju kod postoperativnog bola?
Postoperativni bol može imati više različitih uzroka: povratak osnovne bolesti, oštećenje nerva, ožiljnu fibrozu, mišićno-fascijalni bol, biomehanički poremećaj ili centralnu senzitivizaciju. Ako se svaki lekar fokusira samo na svoju oblast, lako se propusti pravi generator bola. Hirurg može procenjivati uspešnost same operacije, neurolog nervni sistem, a fizijatar biomehaniku i mišićni spazam. Zato su različita mišljenja česta i ne znače nužno da je neko pogrešio, već da problem zahteva širu funkcionalnu analizu.
Da li je nekada potrebna nova operacija zbog postoperativnog bola?
Ponekad jeste, ali to nije prvi korak kod većine pacijenata. Pre nove operacije treba precizno utvrditi da li postoji jasan anatomski uzrok koji se može hirurški rešiti. U mnogim slučajevima bol se može značajno smanjiti lekovima za neuropatski bol, ciljanim blokadama, intervencionalnim procedurama, rehabilitacijom i lečenjem doprinosećih faktora. Nova operacija bez jasnog objašnjenja zašto prethodna nije rešila bol može nekada dodatno povećati rizik od novih nervnih i ožiljnih problema.
Koji nervi se najčešće oštećuju tokom operacija?
To zavisi od vrste operacije. Nakon operacija grudnog koša često su zahvaćeni interkostalni nervi, nakon operacije kile ilioingvinalni, iliohipogastrični i genitofemoralni nerv, a nakon operacija dojke interkostobrahijalni nerv. Nakon ginekoloških, uroloških i karličnih operacija mogu biti uključeni pudendalni i drugi karlični nervi. Prepoznavanje tipičnog rasporeda bola i njegove anatomske distribucije često pomaže da se pretpostavi koji nerv je dominantno uključen.
Može li video konsultacija pomoći kod hroničnog postoperativnog bola?
Može. Kod postoperativnog bola veoma je važno detaljno analizirati gde se bol nalazi, kako se širi, šta ga provocira, da li prati operativni rez i da li ima neuropatski karakter. Kroz video konsultaciju moguće je usmeriti pacijenta da testira određene pokrete i tačke pritiska, što često pomaže u određivanju glavnog generatora bola. Cilj nije samo pregled dokumentacije, već razumevanje odnosa između operacije, ožiljka, nerva i svakodnevnih aktivnosti koje održavaju bol.
Šta kada standardni lekovi protiv bolova ne pomažu?
Obični analgetici često nisu dovoljni kada je bol neuropatskog porekla. Tada se razmatraju lekovi za neuropatski bol, lokalne terapije, ciljane blokade, radiofrekventne procedure, neuromodulacija ili fizikalni tretman usmeren na konkretan generator bola. Najvažnije je ne ponavljati istu terapiju ako nije jasno zašto prethodna nije delovala. Ako dominira nervna iritacija, terapija se razlikuje od pristupa koji se koristi kod zapaljenja ili mišićnog spazma.
Da li stres i poremećaj sna mogu pojačavati postoperativni bol?
Da. Dugotrajan bol remeti san, a loš san dodatno povećava osetljivost nervnog sistema. Stres i iscrpljenost ne znače da je bol psihološki, već da nervni sistem postaje reaktivniji i pojačava bolne signale. Zbog toga je kod hroničnog postoperativnog bola često potrebno lečiti i osnovni generator bola i faktore koji ga održavaju. Kada bol traje dugo, nervni sistem može razviti centralnu senzitivizaciju, pa čak i manji nadražaji postaju izrazito bolni.
Zašto postoperativni bol traje uprkos lečenju?
Postoperativni bol može trajati uprkos terapiji zato što se često ne održava samo jednim procesom. Kod mnogih pacijenata istovremeno postoje nervna iritacija, ožiljna fibroza, mišićni spazam, promenjena biomehanika i centralna senzitivizacija. Lekovi mogu smanjiti jedan deo problema, ali ako dominantni generator bola ostane aktivan simptomi se vraćaju ili ostaju samo delimično kontrolisani. Zato neuspeh terapije ne znači automatski da je operacija bila neuspešna ili da je bol nerešiv, već često da još nije dovoljno precizno utvrđeno šta ga održava.
Dodatni izvori informacija o postoperativnom bolu
Dodatne informacije o lečenju bola i video konsultacijama
Ovde možete pročitati detaljno o lečenju hroničnog bola.
Saznajte više o online video konsultacijama sa doktorom i kako one mogu upešno pomoći da se rešite bola.
Postoje nekoliko osnovnih razloga zašto dugotrajno lečenje bolnog sindroma ne daje rezultate.
Ova schema daje detaljan opis toka zakazivanja, slanja dokumentacije i izvodjenja video razgovora sa doktorom
Mnogi kompleksni bolni sindromi zahtevaju prethodnu ili naknadnu analizu sa drugim kolegama ili veštačkom inteligencijom. Ova konsultacija podrazumeva i to.
Odgovori na najačešća pitanja vezana za online video konsultacije.